پارسال در یک سفر خارجی یکی از دوستام با یه عینک ریبن آمد کافه. نشستیم، نیم ساعت حرف زدیم، و آخرش گفت “راستی این دوربین داره”. هیچ وقت نفهمیدم چراغش روشن بود یا نه. همین لحظه، خلاصهٔ کل ماجرای Ray-Ban Meta است: ابزاری که ظاهرش دقیقاً شبیه یک عینک معمولی است و همین شبیه بودن، هم دلیل موفقیتش شده و هم دلیل دردسرش.
متا میگوید فقط در سال ۲۰۲۵ حدود هفت میلیون از این عینک ها فروخته، یعنی تقریباً سه برابر مجموع فروش ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴. سهم بازارش هم چیزی حدود ۸۲ درصد است. گوگل ده سال پیش با Google Glass شکست خورد چون آن عینک زشت و تابلو بود. متا مشکل ظاهر را حل کرد و درست همانجا مشکل بزرگتری ساخت.
چه چیزی واقعا در عینک متا ضبط و ذخیره می شود
اول بگذارید یک تصور غلط رایج را کنار بگذاریم: این عینکها همیشه در حال فیلم برداری نیستند و متا به طور خودکار به البوم عکس شما دسترسی ندارد. عکس و ویدیویی که با فشار دادن دکمه می گیرید روی حافظه عینک می ماند و بعد به گوشی منتقل میشود. تا اینجا خیالتان راحت.
از اینجا به بعد ماجرا پیچیده میشود.
اگر گزینهٔ Cloud media را روشن کرده باشید، محتوای شما به صورت خودکار سی روز روی سرورهای متا ذخیره می شود. این گزینه اختیاری است ولی بعضی امکانات، مثل فرستادن عکس با دستور صوتی یا autocapture، بدون آن کار نمی کنند. یعنی عملاً یا قابلیت را می خواهید یا حریم خصوصی را.
سراغ هوش مصنوعی که بروید، معادله کاملاً عوض می شود. هر بار از Meta AI بپرسید “این چیه که دارم میبینم”، عینک یک عکس می گیرد تا دستیار تحلیلش کند. آن عکس در آلبوم گوشی شما ذخیره نمی شود، ولی متا نگهش می دارد. و پیمانکاران طرف سوم برای برچسب زنی و آموزش مدل ها آن را می بینند. سخنگوی متا به Engadget گفته:
“وقتی مردم محتوایی را با Meta AI به اشتراک می گذارند، ما گاهی از پیمانکاران برای بازبینی این داده استفاده می کنیم، همانطور که بسیاری از شرکتهای دیگر این کار را میکنند.”
فرمانهای صوتی هم داستان خودشان را دارند. از آوریل ۲۰۲۵ متا امکان غیرفعال کردن ذخیرهٔ ضبط صداها را در آمریکا حذف کرد. یعنی هر بار “Hey Meta” بگویید، صدا و متن فرستاده شده تا یک سال ذخیره می ماند و برای بهبود محصولات متا استفاده می شود. کاربران اروپا به لطف GDPR میتوانند این را خاموش کنند، بقیه فقط میت وانند دستی پاک کنند. همان زمان، Meta AI with camera هم به صورت پیشفرض فعال شد، مگر اینکه کل “Hey Meta” را خاموش کنید.
نکتهٔ ظریف تر: عینک گاهی اشتباهی فکر میکند کلمهٔ فعالساز را شنیده و تکه ای صدا ضبط می کند. متا این ها را false wake نامگذاری میکند و میگوید تا نود روز بعد از تشخیص پاکشان میکند. اگر یک بار به لاگ صوتی خودتان سر بزنید، از تعدادشان تعجب می کنید.
ماجرایی که همه چیز را در خصوص عینک متا عوض کرد
فوریه ۲۰۲۶، دو روزنامه سوئدی، Svenska Dagbladet و Göteborgs-Posten، تحقیقی مشترک منتشر کردند. کارگران شرکت Sama در نایروبی که برای متا داده آموزشی آماده می کردند گفتند فیلم هایی را دیده اند که با همین عینکها گرفته شده: مردم در حال رابطه جنسی، در سرویس بهداشتی، در حال لباس عوض کردن، و اسناد مالی حساس. یکی از کارگران این جریان را “سیل دادهه ای حساس که مستقیم به سیستم غول تکنولوژی تزریق میشود” توصیف کرد.
متا در آوریل قرارداد Sama را قطع کرد و گفت این شرکت استانداردهایش را رعایت نکرده. ۱۱۰۸ کارگر با شش روز مهلت بیکار شدند.
بعدش نوبت دادگاه بود. چهارم مارس ۲۰۲۶، شکایتی گروهی در دادگاه ناحیه شمالی کالیفرنیا علیه متا و Luxottica of America ثبت شد. هسته شکایت، همان شعار تبلیغاتی خود متا است: “Designed for privacy, controlled by you”. وکلا نوشتند هیچ مصرف کننده عاقلی از این جمله برداشت نمی کند که تصاویر خصوصی داخل خانه اش را کارگرانی در آن سر دنیا تماشا و دسته بندی می کنند. شکایت دوم از طرف کسانی مطرح شد که می گویند اصلاً نمی دانستند ویدیویی از آنها گرفته شده، چه برسد به اینکه برای بازبینی فرستاده شده باشد.
نهاد نظارتی دادهٔ بریتانیا (ICO) و کمیسیون حفاظت از داده کنیا هم پرونده باز کردند.
مشکل اصلی در عینک متا، اصلا کاربر نیست
تا اینجا حرف از داده های صاحب عینک بود. ولی آسیب پذیرترین آدم در این معادله کسی است که عینک ندارد.
گاردین امسال گزارشهای متعددی منتشر کرد از زنانی که بی اطلاع در فیلم ها حضور دارند. الگو تکراری است: مردی با ریبن متا در ساحل یا خیابان یا مغازه سراغ زنی میرود، سؤالی مسخره یا مزاحمت کلامی می کند، واکنش او را ضبط می کند و آپلود می کند. قربانی معمولا وقتی می فهمد که ویدیو زیر بار فحش و توهین وایرال شده. یکی از زن ها به گاردین گفت وقتی از فرد خواسته ویدیو را پاک کند، جواب شنیده که حذف کردن “سرویس پولی” است.
از نظر قانونی هم دستش خالی است، چون عکاسی در فضای عمومی در بیشتر کشورها قانونی محسوب می شود. یک متخصص حریم خصوصی نکته تلخی را گفت: قوانین فعلی برای محافظت از صاحب عینک و مدیریت داده خودش نوشته شده اند، نه برای کسی که در کادر است.
در شبکه های اجتماعی به این عینک ها لقب “pervert glasses” داده اند. گروه فعالان Everyone Hates Elon تبلیغی ساخت با تصویر جفری اپستین و این شعار: “عینک برای آدم هایی که رضایت سرشان نمی شود.” در نیویورک، لندن و واشینگتن هم روی بیلبوردهای متا پوستر چسبانده اند.
آن چراغ کوچک قرمز کافی نیست
متا میگوید LED هشدار مشکل را حل می کند. در عمل، آن چراغ زیر نور روز تقریباً دیده نمی شود. آدمهایی که هفته ها با این عینک ها راه رفته اند می گویند تقریباً هیچکس متوجه نمی شود چیزی جز یک عینک معمولی روی صورتشان است. با یک ترفند ساده هم می شود چراغ را پوشاند. متا آپدیتی منتشر کرد که اگر دستکاری فیزیکی LED را تشخیص دهد دوربین را غیرفعال کند، ولی این آپدیت به مشکل واقعی، یعنی خوانا نبودن آن چراغ برای اطرافیان، کاری ندارد.
دیوید هریس، پژوهشگر سابق هوش مصنوعی متا که الان در برکلی درس میدهد، حرفش صریح است: این فناوری در بنیادش تجاوز به حریم خصوصی است و هر روز واکنش بیشتری علیهش میبیند.
نگرانی بزرگتر هنوز اجرا نشده. نیویورک تایمز فوریه امسال گزارش داد متا برنامه دارد تشخیص چهره را “همین سال” به عینکهای ریبن و اوکلی اضافه کند. یعنی کسی بتواند نه فقط پنهانی از شما فیلم بگیرد، بلکه ظرف چند ثانیه هویتتان را هم بفهمد. اسناد داخلی که بیرون آمده نشان میدهد ترجیح شرکت این بوده که این قابلیت را در فضای سیاسی متشنجی عرضه کند که نهادهای مدنی سرشان جای دیگری گرم است. بنیاد EFF مارس امسال به صراحت نوشت این ویژگی حریم خصوصی همه را نابود میکند و باید کنار گذاشته شود.
طرف دیگر ماجرا، که نباید نادیده گرفت
اگر فقط بخش بالا را بخوانید، تصویر ناقص است. برای آدم های نابینا و کم بینا این عینک واقعا زندگی را عوض کرده. توصیف تصویر لحظه ای، خواندن تاریخ انقضای مواد غذایی، پیدا کردن شماره پلاک، ترجمه زنده گفتوگو. چند نفر از همین کاربران در گزارش گاردین گفتند رسوایی کنیا هم نظرشان را عوض نکرده، چون فایده روزمره اش برایشان بیشتر است.
این تناقض همان چیزی است که بحث را سخت می کند. ابزاری که برای یک نفر استقلال می اورد، برای نفر بعدی دوربین مخفی است. و بازار هم قرار نیست کوچک بماند: اپل و گوگل همه دارند نسخه دوربین دار خودشان را آماده می کنند.
اگر خودتان این عینک را دارید
چند تنظیم هست که ارزش پنج دقیقه وقت گذاشتن را دارد:
در اپ Meta AI برو به Settings، بعد Glasses، بعد Glasses privacy. آنجا Cloud media را خاموش کن، مگر اینکه حتما به قابلیت های ابری نیاز داشته باشی. گزینهٔ اشتراک گذاری داده های اضافی را هم غیرفعال کن.
در همان بخش Voice activity log را باز کن. تمام صداهایی که متا از تو نگه داشته آنجاست، از جمله فعال سازی های اشتباهی. میتوانی همه را یکجا پاک کنی. عادت کن ماهی یک بار سر بزنی.
اگر می خواهی حداقل داده به متا برسد، “Hey Meta” را کامل خاموش کن و فقط با دکمه فیزیکی عکس بگیر. آن وقت عملاً یک دوربین آفلاین روی صورتت داری، که همان چیزی است که خیلی ها از اول می خواستند.
و مهمتر از همه تنظیمات: کلید خاموش کردن روی دسته عینک است. در سرویس بهداشتی، رختکن، مطب دکتر، خانه آدمهای دیگر و هر جای خصوصی، خاموشش کن. خود متا هم همین را توصیه می کند، فقط خیلی آرامتر از آنکه به گوش کسی برسد.
پس جواب چیست
“امن” کلمه دقیقی نیست. سوال درست این است که امن برای کی.
برای خودت، اگر تنظیمات را جدی بگیری، خطر قابل کنترل است. صدایت را نمی توانی از دست متا بیرون بکشی، ولی تصاویرت را تا حد خوبی می توانی. مشکل جایی است که تصمیم از دست تو خارج می شود: آدمی که روبه روی توست هیچ تنظیمی در اختیار ندارد، هیچ اطلاعی از ضبط شدن ندارد، و اگر بفهمد هم قانون تقریبا هوایش را ندارد.
متا مسئله ظاهر را حل کرد و مسئله رضایت را دست نخورده گذاشت. تا وقتی نشانگر ضبط برای اطرافیان واقعا معنادار نشود و تا وقتی تکلیف تشخیص چهره روشن نشود، این عینک ها نه یک فاجعه تمام عیارند و نه محصولی که بشود با خیال راحت روی صورت گذاشت. جایی وسط این دو، و مسئولیتش بیشتر از آنکه فکر می کنی روی دوش خودت است.