شاخص امنیت سایبری کسپرسکی، از گزارش 2016 تا تهدیدهای 2026

یک پیام از حساب دوستتان میرسد: “این عکس تو نیست؟” لینک را باز میکنید و صفحه ای آشنا از شما میخواهد دوباره وارد حساب شوید. برای سرقت اطلاعات ورود، همیشه به بدافزاری پیچیده نیاز نیست؛ گاهی کافی است یک پیام در لحظه مناسب، اعتماد شما را جلب کند. با ما در وبلاگ گروه آتنا همراه باشید تا در مورد جدیدترین آپدیت های دنیای سایبری اطلاعات جدید کسب کنید.

همین فاصله میان “فکر میکنم در امان هستم” و “واقعاً چقدر محافظت میشوم” موضوعی بود که کسپرسکی فارسی در سال ۲۰۱۶ با معرفی شاخص امنیت سایبری کسپرسکی به آن پرداخت. این شاخص قرار بود رابطه میان احساس خطر، تجربه تهدید و استفاده از ابزارهای حفاظتی را روشن تر کند.

اکنون، یک دهه بعد، بازخوانی آن گزارش همچنان ارزش دارد؛ البته نه با استفاده از اعداد قدیمی برای توصیف وضعیت امروز. پژوهش های جدید باید جداگانه بررسی شوند و پیش از هر مقایس های، تفاوت روش جمع آوری داده ها را در نظر گرفت.

شاخص امنیت سایبری کسپرسکی چیست؟

شاخص امنیت سایبری کسپرسکی یا Kaspersky Cybersecurity Index مجموعه ای از سنجش های کاربرمحور بود که میزان احساس خطر کاربران اینترنت، تجربه آنها از تهدیدهای سایبری و استفاده شان از راهکارهای امنیتی را بررسی میکرد.

کسپرسکی در اطلاعیه ۸ سپتامبر ۲۰۱۶، این طرح را “نخستین شاخص جهانی برای سنجش سطح تهدیدهای سایبری پیش روی کاربران اینترنت” معرفی کرد. داده های معرفی اولیه از نظرسنجی انجام شده در اوت همان سال در ۲۱ کشور به دست آمده بود. این شرکت برای پژوهش های کاربرمحور خود با مؤسسه B2B International همکاری داشت.

این تمایز مهم است: نظرسنجی میتواند نشان دهد مردم چه تهدیدهایی را تجربه یا گزارش کردهاند، اما به تنهایی همه رخدادهای کشف نشده و ضعف های فنی دستگاه های آنها را آشکار نمی کند.

پیام این اعداد، فاصله میان ادراک خطر و تجربه آن بود: سهم افرادی که آسیب گزارش کرده بودند، از سهم کسانی که خود را در معرض خطر میدیدند بیشتر بود.

با اینحال، این داده ها نشان نمیدهند که دقیقا کدام کاربران به دلیل احساس امنیت کاذب آسیب دیده اند. برای اثبات چنین رابطه ای، تحلیل دقیق تری از پاسخ ها لازم است.

عدد ۶۰ درصد نیز نباید به معنای “امنبودن ۶۰ درصد کاربران” خوانده شود. نصب یک ابزار حفاظتی با محافظت مؤثر یکسان نیست. بروز بودن نرم افزار، تنظیمات آن، امنیت حساب ها و رفتار کاربر نیز در نتیجه نهایی نقش دارند.

پژوهش سال ۲۰۲۶ چه تصویری از امنیت کاربران ارائه میدهد؟

در پژوهشی جداگانه که مرکز تحقیقات بازار کسپرسکی در مارس ۲۰۲۶ انجام داد، ۷۲۰۰ نفر از ۱۸ کشور شرکت کردند. طبق نتایج منتشرشده، ۵۶ درصد پاسخ دهندگان طی یک سال گذشته با کلاهبرداری آنلاین مواجه شده بودند و ۴۵ درصد، قربانی حمله به دستگاه، حساب یا داده های خود شده بودند.

این نتایج نشان های از گستردگی تجربه تهدید در میان پاسخ دهندگان است، اما نمیتوان از آن نتیجه گرفت که دقیقا همین نسبت از تمام کاربران جهان یا کاربران ایرانی آسیب دیده اند.

پژوهش ۲۰۲۶ را نیز نباید بدون سند، “نسخه جدید همان شاخص سه عددی” نامید؛ این داده ها از مطالعه ای جداگانه آمده اند.

چرا تعداد حملات مسدودشده با تعداد قربانیان فرق دارد؟

کسپرسکی در همان اطلاعیه اعلام کرده است که فناوری های ضدفیشینگ این شرکت در سه ماهه نخست ۲۰۲۶ بیش از ۱۴۰ میلیون تلاش فیشینگ و کلاهبرداری را مسدود کرده اند.

این عدد بزرگ است، اما معنای آن “۱۴۰ میلیون قربانی” نیست. ممکن است یک کاربر چندین بار با تلاش های مخرب مواجه شده باشد. ضمن اینکه مسدودشدن یک تلاش، با موفقیت حمله تفاوت دارد.

در خواندن گزارش های امنیتی باید میان این مفاهیم فاصله گذاشت:

هیچکدام از این اعداد بدون توضیح روش اندازه گیری، تصویر کاملی از امنیت اینترنت ارائه نمی کنند.

تفاوت شاخص کسپرسکی با شاخص جهانی امنیت سایبری ITU

شباهت نام ها میتواند گمراه کننده باشد. شاخص جهانی امنیت سایبری یا GCI که اتحادیه بین المللی مخابرات منتشر میکند، به تعهدات و ظرفیت های کشورها در حوزه امنیت سایبری می پردازد.

در گزارش GCI 2024، ارزیابی بر پنج محور حقوقی، فنی، سازمانی، توسعه ظرفیت و همکاری استوار است. این نسخه، کشورها را در پنج سطح دسته بندی کرده و ۴۶ کشور را در بالاترین سطح قرار داده است.

در نتیجه، برای پاسخ به پرسشی مانند “جایگاه ایران در امنیت سایبری چیست؟” باید گزارش کشور محور مناسب و سال انتشار آن را مشخص کرد. شاخص کاربرمحور کسپرسکی پاسخ مستقیمی به این پرسش نمیدهد.

مسئله امروز؛ حفاظت از اعتماد، نه فقط دستگاه

یکی از نکات برجسته گزارش جدید کسپرسکی، سوءاستفاده مهاجمان از تعاملات عادی کاربران است؛ از پیامرسان و شبکه اجتماعی تا فروشگاه آنلاین. این شرکت همچنین درباره استفاده از داده های سرقت شده برای ساخت پیامهای هدفمندتر و جعل هویت افراد مورد اعتماد هشدار داده است.

برای نمونه، نام و شماره تلفنی که از یک نشت داده به دست آمده، میتواند پیام جعلی را باورپذیرتر کند. ابزارهای هوش مصنوعی نیز ممکن است در تولید متن یا محتوای فریبنده به مهاجم کمک کنند. با این حال، نباید هر کلاهبرداری را به هوش مصنوعی نسبت داد؛ بسیاری از حملات همچنان از روشهای آشنایی مانند ایجاد عجله، ترساندن یا وعده منفعت استفاده می کنند.

نتیجه عملی روشن است: امنیت را نباید فقط به تشخیص کاربر یا فقط به یک نرم افزار سپرد. اگر یکی از این لایه ها خطا کرد، لایه های دیگر باید احتمال موفقیت حمله را کاهش دهند.

چگونه فاصله میان احساس امنیت و محافظت واقعی را کمتر کنیم؟

راهنما های CISA بر استفاده از گذرواژه های قوی، مدیر گذرواژه، احراز هویت چندعاملی و نصب بموقع بروزرسانی ها تاکید می کنند. این نهاد همچنین توصیه میکند در صورت امکان از روشهای احراز هویت مقاوم در برابر فیشینگ استفاده شود.

تمام روش های احراز هویت چندعاملی مقاومت یکسانی ندارند. صفحه جعلی ممکن است علاوه بر گذرواژه، کد یکبارمصرف را هم از کاربر بگیرد. به همین دلیل، فعال کردن MFA قدم مهمی است، اما انتخاب نوع آن نیز اهمیت دارد.

برای سازمان ها، پرسش باید از “برای چند رایانه درخواست خرید لایسنس آنتی ویروس دارند؟” فراتر برود: آیا حساب های حساس محافظت می شوند؟ وصله های ضروری چقدر سریع نصب می شوند؟ اگر حساب یک کارمند تصاحب شود، چه کسی متوجه خواهد شد؟

شناخت راهکارهای امنیت سازمانی زمانی مفیدتر است که انتخاب ابزار پس از شناسایی همین نیازها انجام شود، نه صرفا بر اساس نام محصول.

جمع بندی؛ شاخصها زمانی مفیدند که درست خوانده شوند

شاخص امنیت سایبری کسپرسکی در سال ۲۰۱۶ توجه را به مسئله ای مهم جلب کرد: احساس امنیت کاربران لزوما با تجربه تهدید یا میزان محافظت آنها هماهنگ نیست.

پژوهش های سال ۲۰۲۶ نیز نشان می دهند که در جامعه بررسی شده، مواجهه با کلاهبرداری و حمله به حسابها و دستگاهها تجربه ای کم تکرار نیست. اما ارزش این گزارشها فقط در بزرگی اعداد نیست؛ در شناخت دقیق چیزی است که اندازه میگیرند و چیزی که نمیتوان از آنها نتیجه گرفت.